मनोरंजन
तमाशा क्षेत्रातील ५५ वर्षांची प्रदीर्घ कलासेवा! ज्येष्ठ तमाशा कलावंत निवृत्ती मामा जाधव (पोंदेवाडीकर) यांचा प्रेरणादायी कलाप्रवास; निर्माते रामदास राऊत यांची सदिच्छा भेट
ज्येष्ठ कलावंत निवृत्ती दादाभाऊ जाधव पोंदेवाडीकर तृप्ती फिल्म प्रॉडक्शनचे निर्माते, लेखक, कवी, अभिनेते व दिग्दर्शक रामदास राऊत यांनी त्यांच्या निवासस्थानी जाऊन सदिच्छा भेट घेतली.
तमाशा क्षेत्रातील ५५ वर्षांची प्रदीर्घ कलासेवा! ज्येष्ठ तमाशा कलावंत निवृत्ती मामा जाधव (पोंदेवाडीकर) यांचा प्रेरणादायी कलाप्रवास; निर्माते रामदास राऊत यांची सदिच्छा भेट
पुणे प्रतिनिधी : १७ नोव्हेंबर २०२६
महाराष्ट्राच्या समृद्ध लोककलेचा अविभाज्य भाग असलेल्या तमाशा क्षेत्रात तब्बल ५५ वर्षे आपल्या कलेच्या माध्यमातून रसिकांच्या मनावर अधिराज्य गाजवणारे ज्येष्ठ तमाशा कलावंत निवृत्ती दगडू जाधव (पोंदेवाडीकर) यांचा कलाप्रवास आजच्या नव्या पिढीतील कलाकारांसाठी प्रेरणादायी ठरत आहे. आयुष्याची अनेक दशके तमाशा कलेसाठी समर्पित करणाऱ्या या ज्येष्ठ कलावंताची तृप्ती फिल्म प्रॉडक्शनचे निर्माते, लेखक, कवी, अभिनेते व दिग्दर्शक रामदास राऊत यांनी त्यांच्या निवासस्थानी जाऊन सदिच्छा भेट घेतली. यावेळी जुन्या तमाशा फडातील आठवणींना उजाळा देत त्यांच्या प्रदीर्घ कलासेवेला मनापासून दाद देण्यात आली.
५५ वर्षांच्या कलाप्रवासाची संघर्षमय सुरुवात
पुणे जिल्ह्यातील आंबेगाव तालुक्यातील पोंदेवाडी येथील ज्येष्ठ तमाशा कलावंत निवृत्ती दगडू जाधव यांनी आपल्या कलाजीवनाची सुरुवात अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीत केली. बाबूराव पाटील सरहिदकर यांच्या तमाशा पार्टीत त्यांनी सुरुवातीला बिगारी म्हणून काम केले. मात्र, मनात कलेची प्रचंड आवड आणि काहीतरी वेगळे करण्याची जिद्द असल्याने त्यांनी तमाशा क्षेत्रातच आपले आयुष्य घडवण्याचा निर्णय घेतला.
बाबूराव पाटील हे त्यांचे पहिले गुरु ठरले. त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली निवृत्ती मामा यांनी तमाशा कलेचे बारकावे आत्मसात केले. लावणी, पोवाडा, गणगवळण आणि विविध कलाप्रकारांची तालीम घेत त्यांनी हळूहळू स्वतःची ओळख निर्माण केली. सुरुवातीच्या काळात गंगाराम बापू खेतकर यांच्या तमाशातही त्यांनी काम केले. सवाद्य जोडी सांभाळण्यापासून ते विविध कलात्मक भूमिका साकारण्यापर्यंत त्यांनी आपल्या कर्तृत्वाचा ठसा उमटवला.
नामांकित तमाशा फडांमध्ये केलेली उल्लेखनीय कामगिरी
निवृत्ती मामा जाधव यांच्या प्रदीर्घ कलाप्रवासात महाराष्ट्रातील अनेक नामांकित तमाशा फडांचा सहभाग राहिला आहे. गुलाब बोरगावकर आणि गणपत मामाने यांच्या तमाशा फडात त्यांनी सर्वाधिक काळ काम केले. या फडातील अनुभव त्यांच्या कलाजीवनातील अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा ठरला.
गुलाबराव माने आणि गणपत भीमाने यांनी आपल्या कलाजीवनाला मोठे योगदान दिले. आपल्या वडिलांपेक्षाही अधिक जीव या मंडळींनी आपल्या कलेच्या जडणघडणीसाठी लावला, अशी कृतज्ञ भावना निवृत्ती मामा यांनी व्यक्त केली.
तसेच आनंद जळगावकर महाजन यांच्या तमाशा फडात त्यांनी पाच वर्षे काम केले. याशिवाय आजिनाथ जळगावकर, तानाजी केतकर आणि अशोक पारगावकर यांच्या तमाशा फडांमध्येही त्यांनी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावल्या.
विशेष म्हणजे बाळूमामांची भूमिका त्यांनी सलग तीन वर्षे प्रभावीपणे साकारली. या भूमिकेतून त्यांनी रसिकांच्या मनात विशेष स्थान निर्माण केले. प्रत्येक फडात काम करताना नवीन अनुभव, नवीन कलाकार आणि कलेचे वेगवेगळे पैलू शिकण्याची संधी त्यांना मिळाली.
गणगवळण, पोवाडा आणि विविध भूमिकांमधून कलेचा ठसा
तमाशा ही केवळ करमणुकीची कला नसून त्यामध्ये अभिनय, संगीत, नृत्य, विनोद, संवाद आणि लोकपरंपरेचा सुंदर संगम असतो. या सर्व कलाप्रकारांमध्ये निवृत्ती मामा यांनी आपली गुणवत्ता सिद्ध केली.
गणगवळणीपासून सुरू झालेला त्यांचा कलाप्रवास पुढे कृष्णाच्या भूमिकेसह विविध सादरीकरणे, वक्तृत्वपूर्ण पोवाडे, शिंकत आणि इतर पारंपरिक कलाप्रकारांपर्यंत पोहोचला. प्रसंगानुरूप त्यांनी वेगवेगळ्या भूमिका साकारत प्रेक्षकांचे मनोरंजन केले. काही वेळा कांताबाईची भूमिकाही त्यांनी साकारली.
तानाजी केतकर यांच्या नाटकातील तानाजींची भूमिका ही त्यांच्या आयुष्यातील अत्यंत महत्त्वाची आणि अविस्मरणीय भूमिका ठरली. कोणतीही भूमिका छोटी किंवा मोठी न मानता ती मनापासून आणि प्रामाणिकपणे साकारण्याची त्यांची वृत्ती त्यांच्या कलाप्रवासात कायम राहिली.
निर्माते रामदास राऊत यांची निवासस्थानी सदिच्छा भेट
रविवार, दि. १६ नोव्हेंबर २०२६ रोजी तृप्ती फिल्म प्रॉडक्शनचे निर्माते रामदास राऊत यांनी पोंदेवाडी येथील निवृत्ती मामा जाधव यांच्या निवासस्थानी जाऊन त्यांची सदिच्छा भेट घेतली.
यावेळी त्यांनी निवृत्ती मामा यांच्या तब्येतीची आस्थेने विचारपूस केली. त्यांच्या प्रदीर्घ तमाशा कलाप्रवासातील जुन्या आठवणी, विविध तमाशा फडांमधील अनुभव, कलाकारांचे किस्से आणि लोककलेच्या बदलत्या स्वरूपाविषयी मनमोकळा संवाद साधला.
या भेटीदरम्यान निवृत्ती मामा यांनी आपल्या आयुष्यातील संघर्ष, कलेसाठी केलेले कष्ट, गुरुंचे मार्गदर्शन आणि सहकारी कलाकारांनी दिलेली साथ याबाबतच्या अनेक आठवणी सांगितल्या. त्यांच्या अनुभवांमधून तमाशा क्षेत्रातील जुन्या काळातील समृद्ध परंपरा आणि कलाकारांचे योगदान अधोरेखित झाले.
'स्वर्गीय संगीत रत्न दत्ता महाडिक जीवनगौरव पुरस्कार' देऊन गौरव
निवृत्ती मामा जाधव यांच्या प्रदीर्घ कलासेवेला यापूर्वीही सन्मानित करण्यात आले आहे. मागील वर्षी निर्माते रामदास राऊत यांनी त्यांना 'स्वर्गीय संगीत रत्न दत्ता महाडिक जीवनगौरव पुरस्कार' प्रदान करून त्यांच्या कलात्मक योगदानाचा गौरव केला होता.
या सन्मानामुळे त्यांच्या अनेक वर्षांच्या मेहनतीला आणि लोककलेसाठी केलेल्या योगदानाला विशेष प्रतिष्ठा मिळाली. यंदाही त्यांच्या कलाप्रवासातील जुन्या आठवणींना उजाळा देत त्यांचा सन्मान करण्यात आला. तसेच दि. २७, २८ व २९ नोव्हेंबर रोजी आयोजित कार्यक्रमांना उपस्थित राहण्याचे आग्रहाचे निमंत्रणही देण्यात आले.
भेटीदरम्यान मान्यवरांची उपस्थिती
या सदिच्छा भेटीप्रसंगी पत्रकार अनिल मल्लाव, ज्येष्ठ मान्यवर मनोज शिंदे (शिरूर) तसेच बाळासाहेब नेवकर (सविंदणे) उपस्थित होते. निवृत्ती मामा आणि त्यांच्या कुटुंबीयांनी सर्व मान्यवरांचे चहा-पाण्याची व्यवस्था करून आपुलकीने स्वागत केले.
यावेळी कुटुंबातील सर्व सदस्यांनी उपस्थित राहून या आनंददायी भेटीचे स्वागत केले. जुन्या तमाशा कलेचा वारसा जपणाऱ्या ज्येष्ठ कलाकारांच्या अनुभवांना सध्याच्या पिढीपर्यंत पोहोचवण्याची गरज यावेळी अधोरेखित झाली.
ज्येष्ठ कलाकारांचा सन्मान म्हणजे लोककलेचा सन्मान!
तमाशा ही महाराष्ट्राची पारंपरिक लोककला असून या कलेला समृद्ध करण्यामध्ये निवृत्ती मामा जाधव यांच्यासारख्या असंख्य ज्येष्ठ कलाकारांचे मोठे योगदान आहे. बदलत्या काळात मनोरंजनाची साधने बदलली, आधुनिक तंत्रज्ञान आले; मात्र पारंपरिक तमाशा कलेने आपले स्वतंत्र स्थान आजही टिकवून ठेवले आहे.
या कलेसाठी आयुष्याची ५५ वर्षे समर्पित करणाऱ्या निवृत्ती मामा यांच्यासारख्या कलाकारांचा सन्मान होणे ही काळाची गरज आहे. त्यांच्या अनुभवांचे दस्तऐवजीकरण होणे, नव्या कलाकारांना त्यांच्या कलाप्रवासाची माहिती मिळणे आणि लोककलेचा हा वारसा पुढील पिढीपर्यंत पोहोचणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
तृप्ती फिल्म प्रॉडक्शनचे निर्माते रामदास राऊत यांनी निवृत्ती मामा जाधव यांची घेतलेली ही सदिच्छा भेट केवळ औपचारिक भेट न राहता ज्येष्ठ कलाकारांप्रती असलेला आदर, आपुलकी आणि लोककलेविषयीची बांधिलकी व्यक्त करणारी ठरली.
५५ वर्षांची अखंड कलासाधना, असंख्य भूमिका, अनेक नामांकित तमाशा फडांतील अनुभव आणि रसिकांच्या मनात निर्माण केलेले अढळ स्थान, हा निवृत्ती मामा जाधव (पोंदेवाडीकर) यांचा खरा कलावैभवाचा ठेवा आहे. त्यांच्या पुढील आयुष्यासाठी उत्तम आरोग्य, दीर्घायुष्य आणि आनंदी जीवनाच्या मनःपूर्वक शुभेच्छा!
पुणे प्रतिनिधी : १७ नोव्हेंबर २०२६
महाराष्ट्राच्या समृद्ध लोककलेचा अविभाज्य भाग असलेल्या तमाशा क्षेत्रात तब्बल ५५ वर्षे आपल्या कलेच्या माध्यमातून रसिकांच्या मनावर अधिराज्य गाजवणारे ज्येष्ठ तमाशा कलावंत निवृत्ती दगडू जाधव (पोंदेवाडीकर) यांचा कलाप्रवास आजच्या नव्या पिढीतील कलाकारांसाठी प्रेरणादायी ठरत आहे. आयुष्याची अनेक दशके तमाशा कलेसाठी समर्पित करणाऱ्या या ज्येष्ठ कलावंताची तृप्ती फिल्म प्रॉडक्शनचे निर्माते, लेखक, कवी, अभिनेते व दिग्दर्शक रामदास राऊत यांनी त्यांच्या निवासस्थानी जाऊन सदिच्छा भेट घेतली. यावेळी जुन्या तमाशा फडातील आठवणींना उजाळा देत त्यांच्या प्रदीर्घ कलासेवेला मनापासून दाद देण्यात आली.
५५ वर्षांच्या कलाप्रवासाची संघर्षमय सुरुवात
पुणे जिल्ह्यातील आंबेगाव तालुक्यातील पोंदेवाडी येथील ज्येष्ठ तमाशा कलावंत निवृत्ती दगडू जाधव यांनी आपल्या कलाजीवनाची सुरुवात अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीत केली. बाबूराव पाटील सरहिदकर यांच्या तमाशा पार्टीत त्यांनी सुरुवातीला बिगारी म्हणून काम केले. मात्र, मनात कलेची प्रचंड आवड आणि काहीतरी वेगळे करण्याची जिद्द असल्याने त्यांनी तमाशा क्षेत्रातच आपले आयुष्य घडवण्याचा निर्णय घेतला.
बाबूराव पाटील हे त्यांचे पहिले गुरु ठरले. त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली निवृत्ती मामा यांनी तमाशा कलेचे बारकावे आत्मसात केले. लावणी, पोवाडा, गणगवळण आणि विविध कलाप्रकारांची तालीम घेत त्यांनी हळूहळू स्वतःची ओळख निर्माण केली. सुरुवातीच्या काळात गंगाराम बापू खेतकर यांच्या तमाशातही त्यांनी काम केले. सवाद्य जोडी सांभाळण्यापासून ते विविध कलात्मक भूमिका साकारण्यापर्यंत त्यांनी आपल्या कर्तृत्वाचा ठसा उमटवला.
नामांकित तमाशा फडांमध्ये केलेली उल्लेखनीय कामगिरी
निवृत्ती मामा जाधव यांच्या प्रदीर्घ कलाप्रवासात महाराष्ट्रातील अनेक नामांकित तमाशा फडांचा सहभाग राहिला आहे. गुलाब बोरगावकर आणि गणपत मामाने यांच्या तमाशा फडात त्यांनी सर्वाधिक काळ काम केले. या फडातील अनुभव त्यांच्या कलाजीवनातील अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा ठरला.
गुलाबराव माने आणि गणपत भीमाने यांनी आपल्या कलाजीवनाला मोठे योगदान दिले. आपल्या वडिलांपेक्षाही अधिक जीव या मंडळींनी आपल्या कलेच्या जडणघडणीसाठी लावला, अशी कृतज्ञ भावना निवृत्ती मामा यांनी व्यक्त केली.
तसेच आनंद जळगावकर महाजन यांच्या तमाशा फडात त्यांनी पाच वर्षे काम केले. याशिवाय आजिनाथ जळगावकर, तानाजी केतकर आणि अशोक पारगावकर यांच्या तमाशा फडांमध्येही त्यांनी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावल्या.
विशेष म्हणजे बाळूमामांची भूमिका त्यांनी सलग तीन वर्षे प्रभावीपणे साकारली. या भूमिकेतून त्यांनी रसिकांच्या मनात विशेष स्थान निर्माण केले. प्रत्येक फडात काम करताना नवीन अनुभव, नवीन कलाकार आणि कलेचे वेगवेगळे पैलू शिकण्याची संधी त्यांना मिळाली.
गणगवळण, पोवाडा आणि विविध भूमिकांमधून कलेचा ठसा
तमाशा ही केवळ करमणुकीची कला नसून त्यामध्ये अभिनय, संगीत, नृत्य, विनोद, संवाद आणि लोकपरंपरेचा सुंदर संगम असतो. या सर्व कलाप्रकारांमध्ये निवृत्ती मामा यांनी आपली गुणवत्ता सिद्ध केली.
गणगवळणीपासून सुरू झालेला त्यांचा कलाप्रवास पुढे कृष्णाच्या भूमिकेसह विविध सादरीकरणे, वक्तृत्वपूर्ण पोवाडे, शिंकत आणि इतर पारंपरिक कलाप्रकारांपर्यंत पोहोचला. प्रसंगानुरूप त्यांनी वेगवेगळ्या भूमिका साकारत प्रेक्षकांचे मनोरंजन केले. काही वेळा कांताबाईची भूमिकाही त्यांनी साकारली.
तानाजी केतकर यांच्या नाटकातील तानाजींची भूमिका ही त्यांच्या आयुष्यातील अत्यंत महत्त्वाची आणि अविस्मरणीय भूमिका ठरली. कोणतीही भूमिका छोटी किंवा मोठी न मानता ती मनापासून आणि प्रामाणिकपणे साकारण्याची त्यांची वृत्ती त्यांच्या कलाप्रवासात कायम राहिली.
निर्माते रामदास राऊत यांची निवासस्थानी सदिच्छा भेट
रविवार, दि. १६ नोव्हेंबर २०२६ रोजी तृप्ती फिल्म प्रॉडक्शनचे निर्माते रामदास राऊत यांनी पोंदेवाडी येथील निवृत्ती मामा जाधव यांच्या निवासस्थानी जाऊन त्यांची सदिच्छा भेट घेतली.
यावेळी त्यांनी निवृत्ती मामा यांच्या तब्येतीची आस्थेने विचारपूस केली. त्यांच्या प्रदीर्घ तमाशा कलाप्रवासातील जुन्या आठवणी, विविध तमाशा फडांमधील अनुभव, कलाकारांचे किस्से आणि लोककलेच्या बदलत्या स्वरूपाविषयी मनमोकळा संवाद साधला.
या भेटीदरम्यान निवृत्ती मामा यांनी आपल्या आयुष्यातील संघर्ष, कलेसाठी केलेले कष्ट, गुरुंचे मार्गदर्शन आणि सहकारी कलाकारांनी दिलेली साथ याबाबतच्या अनेक आठवणी सांगितल्या. त्यांच्या अनुभवांमधून तमाशा क्षेत्रातील जुन्या काळातील समृद्ध परंपरा आणि कलाकारांचे योगदान अधोरेखित झाले.
'स्वर्गीय संगीत रत्न दत्ता महाडिक जीवनगौरव पुरस्कार' देऊन गौरव
निवृत्ती मामा जाधव यांच्या प्रदीर्घ कलासेवेला यापूर्वीही सन्मानित करण्यात आले आहे. मागील वर्षी निर्माते रामदास राऊत यांनी त्यांना 'स्वर्गीय संगीत रत्न दत्ता महाडिक जीवनगौरव पुरस्कार' प्रदान करून त्यांच्या कलात्मक योगदानाचा गौरव केला होता.
या सन्मानामुळे त्यांच्या अनेक वर्षांच्या मेहनतीला आणि लोककलेसाठी केलेल्या योगदानाला विशेष प्रतिष्ठा मिळाली. यंदाही त्यांच्या कलाप्रवासातील जुन्या आठवणींना उजाळा देत त्यांचा सन्मान करण्यात आला. तसेच दि. २७, २८ व २९ नोव्हेंबर रोजी आयोजित कार्यक्रमांना उपस्थित राहण्याचे आग्रहाचे निमंत्रणही देण्यात आले.
भेटीदरम्यान मान्यवरांची उपस्थिती
या सदिच्छा भेटीप्रसंगी पत्रकार अनिल मल्लाव, ज्येष्ठ मान्यवर मनोज शिंदे (शिरूर) तसेच बाळासाहेब नेवकर (सविंदणे) उपस्थित होते. निवृत्ती मामा आणि त्यांच्या कुटुंबीयांनी सर्व मान्यवरांचे चहा-पाण्याची व्यवस्था करून आपुलकीने स्वागत केले.
यावेळी कुटुंबातील सर्व सदस्यांनी उपस्थित राहून या आनंददायी भेटीचे स्वागत केले. जुन्या तमाशा कलेचा वारसा जपणाऱ्या ज्येष्ठ कलाकारांच्या अनुभवांना सध्याच्या पिढीपर्यंत पोहोचवण्याची गरज यावेळी अधोरेखित झाली.
ज्येष्ठ कलाकारांचा सन्मान म्हणजे लोककलेचा सन्मान!
तमाशा ही महाराष्ट्राची पारंपरिक लोककला असून या कलेला समृद्ध करण्यामध्ये निवृत्ती मामा जाधव यांच्यासारख्या असंख्य ज्येष्ठ कलाकारांचे मोठे योगदान आहे. बदलत्या काळात मनोरंजनाची साधने बदलली, आधुनिक तंत्रज्ञान आले; मात्र पारंपरिक तमाशा कलेने आपले स्वतंत्र स्थान आजही टिकवून ठेवले आहे.
या कलेसाठी आयुष्याची ५५ वर्षे समर्पित करणाऱ्या निवृत्ती मामा यांच्यासारख्या कलाकारांचा सन्मान होणे ही काळाची गरज आहे. त्यांच्या अनुभवांचे दस्तऐवजीकरण होणे, नव्या कलाकारांना त्यांच्या कलाप्रवासाची माहिती मिळणे आणि लोककलेचा हा वारसा पुढील पिढीपर्यंत पोहोचणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
तृप्ती फिल्म प्रॉडक्शनचे निर्माते रामदास राऊत यांनी निवृत्ती मामा जाधव यांची घेतलेली ही सदिच्छा भेट केवळ औपचारिक भेट न राहता ज्येष्ठ कलाकारांप्रती असलेला आदर, आपुलकी आणि लोककलेविषयीची बांधिलकी व्यक्त करणारी ठरली.
५५ वर्षांची अखंड कलासाधना, असंख्य भूमिका, अनेक नामांकित तमाशा फडांतील अनुभव आणि रसिकांच्या मनात निर्माण केलेले अढळ स्थान, हा निवृत्ती मामा जाधव (पोंदेवाडीकर) यांचा खरा कलावैभवाचा ठेवा आहे. त्यांच्या पुढील आयुष्यासाठी उत्तम आरोग्य, दीर्घायुष्य आणि आनंदी जीवनाच्या मनःपूर्वक शुभेच्छा!